Türk Tabipleri Birliği (TTB) ve Sağlık ve Sosyal Hizmet Emekçileri Sendikası (SES) tarafından hazırlanan “Şubat 2023 Depremleri 3. Yıl Değerlendirme Raporu”, depremin üçüncü yılında sağlık, barınma ve psikososyal iyilik hâlinin iyileşmediğini, aksine birçok alanda kronikleştiğini ortaya koydu. Raporda özellikle Hatay’da sağlık altyapısının yetersizliği, barınma krizinin sürmesi ve toplumsal travmanın derinleşmesi dikkat çekti.

Raporun kamuoyuyla paylaşıldığı süreçte konuşan Hatay Tabip Odası Başkanı Dr. Sevdar Yılmaz, depremin yalnızca binaları değil, kentin belleğini ve insan ilişkilerini de yıktığını vurguladı.

TTB-SES raporunda, deprem bölgesinde yaşayanların önemli bir bölümünün olayı geçmişte kalmış bir afet olarak değil, her gün yeniden yaşanan bir süreç olarak tanımladığı belirtilirken; Yılmaz da bu durumu şu sözlerle ifade etti:

Raporda, inşaat gürültüleri, altyapı sorunları ve yaşam koşullarındaki belirsizliklerin deprem anını sürekli tetiklediği, bunun da psikososyal iyilik hâlini olumsuz etkilediği vurgulandı.

Raporun en çarpıcı başlıklarından biri sağlık alanındaki eksiklikler oldu. Hatay’da depremde yıkılan veya ağır hasar alan hastanelere ait 1.200 yatak kapasitesinin hâlâ karşılanamadığı, çok sayıda Aile Sağlığı Merkezinin konteynerlerde hizmet verdiği belirtildi. Yaklaşık 60 bin kişinin birinci basamak sağlık hizmetine erişemediği kaydedildi.

Bu tabloya dikkat çeken Dr. Yılmaz, yanlış yer seçimiyle yapılan projelerin ağır sonuçlar doğurduğunu söyledi:

“Hatay’ı sevdiniz, olmayacak yere devasa hastaneler yaptınız. Uyarılar dikkate alınmadı, depremde yıkıldı. Şifa dağıtması gereken hastaneler mezarlığa döndü.”

Raporda barınma sorununun yalnızca bir çatı meselesi olmadığı; aidiyet, güvenlik ve toplumsal bağlarla doğrudan ilişkili olduğu vurgulanırken, Yılmaz bu durumu şu sözlerle özetledi:

“Hataylılar 4 duvardan oluşan TOKİ evleri değil, yuva istiyor. Komşularını, mahallelerini istiyor.”

Raporda, konteyner yaşamının bağımlılık, şiddet ve suç risklerini artırdığı, toplu konut projelerinin ise mahalle dokusunu parçaladığına dikkat çekildi.

:Kadınlar, çocuklar ve gençler en kırılgan gruplar

Raporda, deprem sonrası dönemde kadınların artan bakım yükü ve güvencesiz emek nedeniyle daha fazla yıprandığı; çocuklar ve gençler açısından ise eğitimden kopma, umutsuzluk ve riskli davranışların arttığı vurgulandı.

TTB-SES raporu, kamusal süreçlerdeki belirsizlik ve adalet duygusunun zedelenmesinin toplumsal ruh sağlığını derinden etkilediğini ortaya koyarken, Dr. Yılmaz da adalet talebini net bir dille dile getirdi:

”

Aksaray Üniversitesi öğretim görevlisi Hataylı Prof. Dr. Süleyman Yılmaz’dan yeni kitap

O gün, hüzün, gazap, çaresizlik, insan ruhunu derinden sarsan, aciz bedenini çökerten, güne ve düne dair ne varsa harman olmuştu. Geriye kalanlar, yıkık dökük bir coğrafya, dinmeyen acılar ve yarım kalan hikâyelerdi. Sonuç, mekâna bağımlılık gerçeğinde yeni bir depremzede tipolojisi, eskisi gibi olamama kaygısı ve dillerde dolaşan keşkeler…

Yukardaki dize Aksaray Üniversitesi öğretim görevlisi Hatay’lı Prof Dr. Süleyman Yılmaz’ın 7. kitabının arka kapak yazısından

Fay altında Yarım kalan hikayeler6Şubat 2023  ismini taşıyan Kitap 11 deprem ilinde 38 kişi ile birebir görüşülerek hazırlandı

Yılmaz kitabı ile ilgili olarak arka kapak yazısında şunları yazdı

“Ateş sadece düştüğü yeri yakmıyordu. Hepimiz, 2023 yılı 6 Şubatının tarihi düşülen acı kaydında bunu gördük. Tıpkı, Antakyalı yazar John Malalas’ın, 29 Mayıs 526 yılında yaşanan acı deprem ve korkunç yangının tarihi vesikası gibi.
Derdimiz, rakamların çılgınlığı ve bilimin kehaneti değildi! Belki Akif’in vurguladığı “Geçmişten adam hisse kaparmış, ne masal şey! Beş bin senelik kıssa yarım hisse mi verdi? Tarihi tekerrür, diye tarif ediyorlar, Hiç ibret alınsaydı, tekerrür mü ederdi?” gerçeğiydi. “İnsan, nisyanla maluldür” çıkarımıyla yeni acıların tekerrür etmemesi, duygusal ve düşünsel ihmallere fırsat verilmemesiydi. “Unutmadık, unutturmayacağız. Unutursak kalbimiz kurusun!” sloganının kuru bir söylemde kalmamasıydı.
Biliyoruz ki; “Artık hiçbir şey eskisi gibi olmayacaktı!” Yıkık, enkaza dönmüş bedenlerde eski hikâyelerin özlemiyle yeni bir insan tipolojisi oluşacaktı. Kadim bir sözümüz vardı; “Şerefü’l mekân bi’l mekîn”, yani bir mekânın şerefi, orada oturandan gelirdi. Bireylerin mekâna yönelik geliştirdiği yer kimliğini oluşturan inançları, anlamları, tutum ve davranışları vardı. Mekânla bütünleşmiş bedenlerde gitmenin de, kalmanın da zorlukları vardı.
İbn-i Haldun’un dillerde pelesenk olmuş sözü gibi “Coğrafya kaderimiz miydi?” Tedbirsiz tevekkülü geleneksel bir anlayışa dönüştürmüş insanların teşkil ettiği coğrafyada belki de evet. O halde, 3 Nisan 2024’de Tayvan’da aynı şiddette gerçekleşen depremde neden zayiat çok azdı?
“Akletmez misiniz, düşünmez misiniz!” ilahi uyarısının muhatabı insanımız, bilimsel gerçekliğin sorgulayıcısı 5N 1K kodlamasıyla, deprem yıkımının ve sonrasında bıraktığı travmanın nedenlerini, nasıllarını, kimlerini sorgulamasın mı? Birey, devlet, bürokrasi ve sivil toplum olarak deprem öncesinin alınması gereken tedbirlerini konuşmasın mı?
O gün, hüzün, gazap, çaresizlik, insan ruhunu derinden sarsan, aciz bedenini çökerten, güne ve düne dair ne varsa harman olmuştu. Geriye kalanlar, yıkık dökük bir coğrafya, dinmeyen acılar ve yarım kalan hikâyelerdi. Sonuç, mekâna bağımlılık gerçeğinde yeni bir depremzede tipolojisi, eskisi gibi olamama kaygısı ve dillerde dolaşan keşkeler…“

İYİ Parti Hatay Milletvekili Adnan Şefik Çirkin, 6 Şubat depremlerinin ardından kaybolan çocuklarla ilgili Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanı Mahinur Özdemir Göktaş ile İçişleri Bakanı Ali Yerlikaya’nın yaptığı açıklamaların çeliştiğini belirterek, her iki bakana konuyla ilgili soru önergesi verdi. Çirkin, “İçişleri Bakanlığı’nın ‘kayıp çocuklarla’ ilgili resmi bir veri tabanı yok mudur? 1999 yılında büyük bir deprem yaşayan ve her bölgesi deprem tehdidi altında olan ülkemizde neden bugüne kadar kayıp çocuklar ve/veya kayıplara ilişkin envanter tutulmamıştır” diye sordu.

Bakan Göktaş ile İçişleri Bakanı Yerlikaya’nın konuyla ilgili açıklamaları arasında çelişki olduğuna dikkat çeken Çirkin, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanı Göktaş’ın konuyla ilgili daha önce verdiği soru önergesine şu yanıtı verdiğini belirtti:

“Bakanlığımızca deprem felaketi nedeniyle ailesinden ayrı düşmüş/refakatçisi olmayan bin 912 çocuk Aile Bilgi Sistemi Afet Yönetim Çocuk Modülü’nde kayıt altına alınmıştır. Bakanlığımızca deprem bölgesinde, enkaz altından çıkarılmış yakınlarına ulaşılamayan kimliksiz ve/veya kendini ifade edemeyen ve hastanelerde tedavisi devam eden çocuklar süreçte yakından takip edilmiş, tedavisi tamamlanan çocuklar Bakanlığımız çocuk bakım kuruluşlarında korunma ve bakım altına alınmıştır. Kuruluşlarımıza alınan çocuklarımızın öncelikle ailesi/yakınlarına ulaşılmasına yönelik çalışmalarımız titizlikle yürütülerek çocuklar ailelerine teslim edilmiştir. Bakanlığımız ile TÜBİTAK arasında yapılan iş birliği neticesinde TÜBİTAK tarafından geliştirilen ‘Deringörü’ yüz tanıma programı kullanılmıştır. Yapılan DNA eşleşmeleri ve kimlik kontrolü, kimliklendirme ve mesleki çalışmalar sonucunda bin 877 çocuk ailesine/aile yakınlarına teslim edilmiştir. Halen hastanede tedavisi devam eden bir çocuğumuz yakından takip edilmektedir. Altı çocuğumuz da aile odaklı hizmetlerden faydalandırılmıştır. 12 çocuğumuz bakım ve koruma altındadır. Çocuklar, yaş ve cinsiyet durumlarına uygun Bakanlığımıza bağlı çocuk bakım kuruluşlarında bakılmakta ve korunmaktadır. Kayıtlarımızda olan 16 çocuğumuz vefat etmiştir. Kimliği belirlenemeyen çocuğumuz bulunmamaktadır.”

Çirkin, İçişleri Bakanı Ali Yerlikaya’nın ise 13 Kasım 2024’te ise TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu’nda yaptığı açıklamada, 6 Şubat depremlerinde kayıp olan çocuklar hakkında, “Arama çalışmaları devam eden 75 depremzedenin 30’u çocuktur. Öte yandan; Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı, sosyal medyada yer alan ‘Türkiye’de her yıl 10 binden fazla, son 8 yılda ise 100 bine yakın çocuğun kaybolduğu’ iddialarına ilişkin 3 Şubat 2026 tarihli açıklamasında şunları ifade etmiştir: Kamu kurumları tarafından ‘kayıp ve bulunamayan çocuk sayısı’ başlığı altında yayımlanmış resmi bir istatistik bulunmamaktadır” dediğini anımsattı.

Çirkin, İçişleri Bakanı Yerlikaya’ya şu soruları yöneltti:

“Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’nın 7/8560 esas numaralı soru önergeme 2024 Ocak ayında verdiği cevapta ‘kimliği belirlenemeyen çocuk bulunmamaktadır’ ifadesi ile İçişleri Bakanının 2024 Kasım ayında ’30 kayıp çocuk halen aranmaktadır’ yaptığı açıklamanın arasındaki çelişkinin nedeni nedir?

Kayıp olduğu belirtilen 30 çocuğun, daha önce Aile Bilgi Sistemi Afet Yönetim Çocuk Modülü’ne kaydedilen 1.912 çocuk arasında yer alıp almadığının tespitine ilişkin Bakanlığınızca bir çalışma yapılmış mıdır? İçişleri Bakanlığı kayıp çocuklarla ilgili olarak diğer Bakanlık ve kamu kurumlarıyla bilgi paylaşımı yapmakta mıdır?

Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığının, ‘Kamu kurumları tarafından ‘kayıp ve bulunamayan çocuk sayısı’ başlığı altında yayımlanmış resmi bir istatistik bulunmamaktadır’ açıklaması doğrultusunda ‘kayıp çocuklara7 ilişkin resmi bir istatistik bulunmamasının nedeni nedir? İçişleri Bakanlığı’nın ‘kayıp çocuklarla’ ilgili resmi bir veri tabanı yok mudur? 1999 yılında büyük bir deprem yaşayan ve her bölgesi deprem tehdidi altında olan ülkemizde neden bugüne kadar kayıp çocuklar ve/veya kayıplara ilişkin envanter tutulmamıştır? Bu konuda diğer Bakanlıklarla yürütülen herhangi bir çalışma bulunmakta mıdır?”

İYİ Partili Çirkin, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanı Mahinur Özdemir Göktaş’dan da da şu sorulara yanıt vermesini istedi:

“Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’nın 7/8560 esas numaralı soru önergeme 2024 Ocak ayında verdiği cevapta ‘kimliği belirlenemeyen çocuk bulunmamaktadır’ ifadesi ile İçişleri Bakanının 2024 Kasım ayında ’30 kayıp çocuk halen aranmaktadır’ yaptığı açıklamanın arasındaki çelişkinin nedeni nedir?

Kayıp olduğu belirtilen 30 çocuğun, daha önce Aile Bilgi Sistemi Afet Yönetim Çocuk Modülü’ne kaydedilen 1.912 çocuk arasında yer alıp almadığı tespit edilmiş midir? Bakanlığınız tarafından kullanılan TÜBİTAK Deringörü yüz tanıma sistemi ve DNA eşleşmeleri sonucunda, eşleşme sağlanamayan çocuk vakası bulunmakta mıdır? Bulunuyorsa sayısı kaçtır?

Bakanlığınızca, İçişleri Bakanlığı ile kayıp çocuklarla ilgili olarak bilgi paylaşımı yapılmamakta mıdır? Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığının, ‘Kamu kurumları tarafından ‘kayıp ve bulunamayan çocuk sayısı’ başlığı altında yayımlanmış resmi bir istatistik bulunmamaktadır’ açıklaması doğrultusunda ‘kayıp çocuklara’ ilişkin resmi bir istatistik bulunmamasının nedeni nedir? 1999 yılında büyük bir deprem yaşayan ve her bölgesi deprem tehdidi altında olan ülkemizde neden bugüne kadar kayıp çocuklar ve/veya kayıplara ilişkin envanter tutulmamıştır? Bu konuda diğer Bakanlıklarla yürütülen herhangi bir çalışma bulunmakta mıdır?”